Elektromobilność w zamówieniach publicznych – nowe obowiązki i możliwości

Jeśli odpowiadasz za zakupy w sektorze publicznym, temat „elektromobilność w zamówieniach publicznych” nie jest już opcją, ale konkretnym zbiorem obowiązków i szans. Poniżej znajdziesz zwięzły plan działania, aktualne wymogi prawne i sprawdzone rozwiązania, które pozwolą bezpiecznie przeprowadzić postępowanie, zapewnić finansowanie i rozliczyć cele klimatyczne. To jest przewodnik praktyka: co, kiedy i jak zrobić, żeby nie przepłacić i jednocześnie spełnić przepisy. W tekście pokazuję także, gdzie realnie leżą oszczędności TCO oraz jak łączyć kryteria środowiskowe z dostępnością rynku.

Jakie obowiązki i szanse niesie elektromobilność w zamówieniach publicznych?

Wymogi wynikają z ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych oraz z dyrektywy UE 2019/1161 (Clean Vehicles), transponowanej do polskiego prawa. Jeżeli Twoje zamówienie dotyczy zakupu/lease’u pojazdów albo usług transportu drogowego, musisz zapewnić minimalny udział „czystych” pojazdów w dwóch okresach odniesienia: 2021–2025 i 2026–2030.

• Kogo to dotyczy: zakupy/lease pojazdów (M1, N1, M2, M3) oraz usługi transportowe finansowane publicznie (m.in. transport publiczny, przewóz pracowników, pocztowe/kurierskie, gospodarka odpadami, utrzymanie dróg). Zamawiający publiczni i sektorowi stosują te wymogi wtedy, gdy zamówienie obejmuje pojazdy używane do realizacji usługi lub jest dostawą pojazdów.
• Minimalne udziały (Polska, zgodnie z CVD): lekkie pojazdy (M1, N1, M2) – 22% w latach 2021–2025 i 32% w latach 2026–2030; ciężarowe – 7% i 9%; autobusy – 32% i 46%, przy czym co najmniej połowa tych udziałów musi być zeroemisyjna. W praktyce oznacza to, że część floty w zamówieniu musi być elektryczna lub inna „czysta” zgodnie z definicją.
• Definicja „czystego” pojazdu: dla aut lekkich do 2025 r. dopuszczalne są także niektóre PHEV spełniające limit CO2, natomiast po 2025 r. w tej kategorii wymóg de facto kieruje na pojazdy bezemisyjne (BEV/FCEV). Dla autobusów i ciężarówek „czystość” odnosi się do paliw alternatywnych, przy rosnącym udziale pojazdów zeroemisyjnych.
• Gdzie wpisać wymogi: w opisie przedmiotu zamówienia (OPZ), w kryteriach oceny (np. TCO/emisje), w warunkach realizacji (liczba i typ pojazdów, raportowanie). W dokumentacji wskaż też sposób liczenia udziału „czystych” pojazdów (sztuki lub udział usług realizowanych pojazdami spełniającymi kryteria).

Kluczowe jest, by już na etapie planowania zidentyfikować, czy zamówienie wchodzi w zakres Clean Vehicles i jak policzyć wymagany udział.

Jak zaplanować postępowanie, aby spełnić wymogi i nie przepłacić?

Dobry plan to 80% sukcesu: zaczynasz od zmapowania potrzeb, rynku i źródeł finansowania, a kończysz na kontrakcie z miernikami jakości i kosztu życia produktu. Poniższa sekwencja sprawdza się zarówno w JST, jak i spółkach komunalnych.

Jak poprawnie zdefiniować potrzeby i profil misji pojazdów?

Zbierz realne dane z eksploatacji: dzienny przebieg, trasy, postoje, dostępność zasilania, ładowność, warunki zimą. Na tej podstawie określ minimalny zasięg WLTP, wymaganą moc ładowania AC/DC i harmonogram ładowań – to zabezpiecza wydajność bez przepłacania za zbyt duże baterie.

Jaki model finansowania wybrać: zakup, leasing czy usługa?

Dla wielu zamawiających korzystny jest leasing lub usługa dostępności (pojazd + serwis + opony + ubezpieczenie + telematyka). Modele usługowe lepiej przenoszą ryzyka resztowej wartości i degradacji baterii na wykonawcę, a w PZP ułatwiają rozliczanie wskaźnikami jakości.

Jak ustawić kryteria oceny, żeby wygrał najtańszy w cyklu życia?

Wprowadź LCC (Total Cost of Ownership) jako główne kryterium: cena zakupu/raty + energia/paliwo + serwis + gwarancje + wartość rezydualna (jeśli po stronie wykonawcy). W praktyce 60–80% punktów za LCC oraz 20–40% za parametry użytkowe (zasięg, czas ładowania, ładowność, dostępność serwisu) daje optymalny wynik.

Jakie zapisy w OPZ i umowie chronią realizację?

W OPZ opisuj funkcjonalnie (bez marek): minimalny zasięg WLTP, max zużycie energii (kWh/100 km), standardy ładowania (CCS2/Type 2), SLA dla napraw, auto zastępcze, aktualizacje oprogramowania. W umowie zastosuj kary za niedostępność floty, wymagaj zdalnego raportowania przebiegów/zużycia energii oraz audytu punktów ładowania.

Jak połączyć pojazdy i infrastrukturę ładowania w jednym projekcie?

Często największą barierą jest zasilanie i gotowość do ładowania. Możesz łączyć dostawę pojazdów z budową/instalacją ładowarek oraz usługą zarządzania energią (EMS), o ile przedmiot jest funkcjonalnie powiązany.

• Warianty: zakup ładowarek przez zamawiającego; dzierżawa ładowarek; usługa „ładowanie jako serwis” z rozliczeniem kWh. Wybór wariantu uzależnij od tego, kto bierze na siebie ryzyko serwisu i dostępności.
• Wymagania techniczne: moc i liczba punktów, zgodność z OCPP, zabezpieczenia, integracja z BMS i telematyką. Dobrą praktyką jest warunek prewencyjnych przeglądów i zdalnej diagnostyki.

Skąd wziąć finansowanie i jak je wpiąć w PZP?

Źródeł jest kilka i da się je łączyć z postępowaniem (dotacja pokrywa część ceny/oferty lub rat). Zawsze weryfikuj regulamin naboru z dokumentacją przetargową – warunki kumulacji pomocy i kwalifikowalności kosztów muszą być spójne.

Osobny akapit – finansowanie ogólne

• Programy NFOŚiGW (np. pojazdy zeroemisyjne, infrastruktura ładowania), fundusze UE 2021–2027 (FEnIKS, programy regionalne), KPO, instrumenty BGK i EBI. W praktyce JST i spółki komunalne łączą dotację do kapeksu z przetargiem na leasing/usługę, obniżając LCC.

Osobny akapit – fraza poboczna 1
Jeżeli planujesz floty lekkie, dostępne są także „dopłaty do aut elektrycznych” w ramach programów popytowych (np. dla podmiotów instytucjonalnych poprzez leasing). W przetargu przewidź mechanizm obniżenia ceny/rat o kwotę dotacji oraz wymagaj od wykonawcy potwierdzenia, że pojazdy spełniają kryteria kwalifikowalności.

Osobny akapit – fraza poboczna 2
Dla JST i spółek komunalnych „samochody elektryczne dofinansowanie” często pochodzi z dedykowanych naborów (pojazdy M1/N1, auta użytkowe, a także autobusy w programach transportu publicznego). Kluczem jest zsynchronizowanie harmonogramu – ogłoszenie przetargu z klauzulą zawieszającą (uzależniającą podpisanie/realizację od przyznania dotacji) minimalizuje ryzyko budżetowe.

Jak prawidłowo wykazać spełnienie celów „clean vehicles”?

Rozliczenie bywa kontrolowane, dlatego potrzebne są jasne zasady liczenia i dokumenty. Zadbaj o to przed publikacją ogłoszenia, bo potem nie naprawisz błędów w protokole.

• Sposób liczenia: w dostawach – sztuki pojazdów; w usługach – udział zadań realizowanych pojazdami „czystymi” (godziny/wozokilometry/tonokilometry) lub minimalna liczba takich pojazdów. Wybrana metoda musi być jednoznacznie opisana w OPZ i podlegać raportowaniu w trakcie umowy.
• Dokumenty: homologacja/typ pojazdu, deklaracje emisji WLTP, specyfikacja układu ładowania, protokoły odbioru, raporty telematyczne. W umowie zastrzeż prawo do audytu i wymiany pojazdu niespełniającego parametrów.
• Systemy: wykorzystaj e-Zamówienia/BZP do publikacji wymaganych informacji i spójne sprawozdania roczne. Stały rejestr floty i infrastruktury (z numerami VIN, numerami punktów ładowania) ułatwia kontrole i audyty.

Jak ograniczyć ryzyka techniczne i rynkowe bez zrywania umów?

Rynek szybko się zmienia, a przestoje floty kosztują. Zabezpieczenia kontraktowe i elastyczność specyfikacji to Twoja polisa.

• Tryb: rozważ dialog techniczny (art. 84 PZP) przed ogłoszeniem – potwierdzisz dostępność technologii i realność terminów. To pozwala uniknąć parametrów „na papierze”, których rynek nie zrealizuje w terminie.
• Klauzule: waloryzacja cen (bateria/energia), zamiana modelu równoważnego, czasowe użyczenie pojazdu zastępczego, serwis mobilny on-site. Praktyczna jest klauzula „performance-based”: płatność zależna od dostępności i efektywności energetycznej.
• Zimą: przewiduj spadek zasięgu 20–35% w niskich temperaturach; w OPZ określ minimalny zasięg zimowy lub bufor energetyczny. To najczęstszy punkt zapalny w odbiorach i skargach użytkowników.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Poniżej odpowiedzi na pytania, które pojawiają się w postępowaniach i podczas kontroli. Każda odpowiedź jest tak sformułowana, by można ją zacytować w dokumentacji.

Czy mogę wymagać konkretnej marki lub modelu?

Nie, ale możesz opisać funkcjonalnie i wymagać parametrów (zasięg WLTP, moc ładowania, wymiary, ładowność, normy bezpieczeństwa). Zawsze dodawaj „lub równoważne” i kryteria równoważności – to chroni postępowanie przed odwołaniem.

Co jeśli rynek nie złoży ofert spełniających minimalne udziały „clean vehicles”?

Wykorzystaj możliwość modyfikacji OPZ lub unieważnienia postępowania i poprzedź ponowne ogłoszenie dialogiem technicznym. Brak ofert nie zwalnia z celu – musisz jednak udokumentować, że wymogi były proporcjonalne i zgodne z rynkiem.

Czy można łączyć zakup pojazdów z budową ładowarek?

Tak, jeżeli występuje funkcjonalny związek i łączny przedmiot ułatwia osiągnięcie celu. W umowie rozdziel wynagrodzenie i kamienie milowe (pojazdy/infrastruktura), a dla ładowarek określ serwis i SLA.

Jak liczyć udział „czystych” pojazdów w usługach?

Albo jako minimalną liczbę pojazdów spełniających definicję, albo jako odsetek pracy przewozowej wykonanej takimi pojazdami (wozokm/godziny). Metodę wybierz na etapie OPZ i zabezpiecz raportowaniem telematycznym.

Czy hybrydy plug‑in spełnią wymogi?

W lekkich pojazdach do końca 2025 r. niektóre PHEV kwalifikują się jako „clean” (próg CO2), lecz od 2026 r. wymagania kierują na pojazdy bezemisyjne. Dlatego długie umowy na floty lekkie planuj pod BEV/FCEV.

Czy mogę wymagać określonych standardów ładowania i telematyki?

Tak, o ile są to standardy powszechne (np. CCS2, Type 2, OCPP) i służą interoperacyjności. Wymóg dostępu do danych (API) ułatwi późniejsze rozliczenia i audyt efektywności.

Elektromobilność w zamówieniach publicznych to dziś zestaw jasno opisanych obowiązków i bardzo konkretnych możliwości optymalizacji kosztów życia floty. Jeśli połączysz poprawnie zdefiniowane potrzeby, LCC jako główne kryterium, rozsądne zabezpieczenia kontraktowe i zsynchronizujesz finansowanie z PZP, osiągniesz cele klimatyczne bez chaosu i nadmiernych kosztów. W praktyce najwięcej zyskasz na właściwym doborze profilu baterii do misji pojazdu, dobrze zaprojektowanym ładowaniu oraz na wykorzystaniu środków wsparcia zsynchronizowanych z harmonogramem postępowania. To podejście buduje trwałą przewagę: zgodność z prawem, niższy TCO i płynna eksploatacja floty.